Antygona - Sofokles | Streszczenia i opracowania lektur

ANTYGONA

Grobie, ty mojej łożnico miłości,

Mieszkanie wieczne, ciemnico sklepiona!

Idę do moich, których tylu gości

W pozgonnych domach boska Persefona.

Za wami idę ja, co w życiu wiośnie

Zginęłam, prawie nie zaznawszy świata,

A tuszę, że mnie tam przyjmą radośnie,

Ty, ojcze, matko, i miła dłoń brata:

Bom tu z miłosną służbą wasze ciała

Własną obmyła, namaściła ręką;

Żem bratnie zwłoki uczciwie grzebała,

Taką mnie darzą podzięką!

Mam u szlachetnych ludzi cześć i chwałę

Lecz potępienie ze strony Kreona;

Bo on me czyny uznał za zuchwałe.

Ręką więc jego teraz uwięziona,

Ani zaznawszy słodyczy wesela,

Ni uczuć matki, ni dziatek pieszczoty,

Schodzę tak sama i bez przyjaciela,

Nieszczęsna, żywa do grobowej groty.

Jakież to bogów złamałam ustawy?

Jakże do bogów podnosić mam modły,

Wołać o pomoc, jeżeli czyn prawy,

Który spełniłam, uznano za podły?

Lecz jeśli z bogów to zrządzenie płynie,

Trzeba mi winnej znieść w ciszy cierpienia

Jeśli ci błądzą, niech sięgnie ich w winie

Kaźń równa z bogów ramienia!

Przodownik CHÓRu

Te same burze i te same jeszcze

Duszą tej dziewki wciąż miotają dreszcze.

KREON

Pachołki, którym wieść ją nakazałem,

Swoją powolność ciężko mi... odpłaczą.

ANTYGONA

Biada! Ta mowa grożąca

Bliskiego wróżbą mi końca.

Przodownik CHÓRu

A ja odwagi nie śmiałbym dodawać,

Że się te srogie ukazy odwloką.

ANTYGONA

Ziemi tebańskiej ojczysty ty grodzie

I wy, bogowie rodowi!

Oto mnie wiodą w bezzwłocznym pochodzie

Ku samotnemu grobowi.

Patrzcie na księżnę ostatnią z Teb królów,

W ręce siepaczy ujętą,

Ile mąk ona, ile zniosła bólów

Za wierną służbę i świętą.

Wyprowadzają Antygonę

CHÓR

Tak i Danae jasnego dnia zorze

Zmienić musiała na loch w miedź obity,

W grobowej skryta komorze.

A przecież ród jej zapewniał zaszczyty

I Zeus deszcz złoty na łono jej roni.

Straszne przeznaczeń obierze!

Pieniądz ni siła, ni warowne wieże,

Ni morski żagiel przed nimi nie chroni.

Edonów króla Likurga też bucie,

Że hardym słowem na boga się miota,

Bakchos kamienne zgotował okucie,

Gdzie zła wykipi ochota.

Rozpoznał on tam za późno swe zbrodnie

I pożałował słów gniewu,

Chciał bo szał boski tłumić i pochodnie,

Urągał Muzom wśród śpiewu.

Gdzie z mórz strzelają kyanejskie progi,

Kraj Salmidesu, dla przybyszów wrogi,

Gdzie brzeg Bosforu bałwany roztrąca,

Tam widział Ares, jak dzikością wrąca

Żona Fineusa pasierby swe nęka.

Nie mieczem srogim wymierza im cięgi,

Lecz krwawą rękę zatapia w ócz kręgi,

Ostrzem je łupi czółenka.

Ujęci oni kamienną niewolą,

Płaczą nad matki i swoją niedolą.

Przecież jej przodki z Erechtydów rodu,

Ojcem Boreasz; pośród skał i głogów,

I burz pędziła dni swoje - od młodu,

Na chyżych koniach - prawe dziecię bogów.

Jednak choć w dali, i tu jej dosięga

Odwiecznej Moiry potęga.

Wchodzi

TYREZJASZ

ślepy, wiedziony przez chłopca

O Teb starszyzno, wspólnym my tu krokiem

I wspólnym wzrokiem zdążamy, bo ciemnym

Za oko staje przewodnika ręka.

KREON

Cóż tam nowego, Tyrezjaszu stary?

TYREZJASZ

Ja rzeknę, ty zaś posłuchaj wróżbiarza.

KREON

Nigdy twoimi nie wzgardziłem słowy.

TYREZJASZ

Przeto szczęśliwie sterujesz tą nawą.

KREON

Przyświadczyć mogę, doznawszy korzyści.

TYREZJASZ

Zważ teraz, znowu stoisz na przełomie.

KREON

Co mówisz? Trwogą przejmują twe słowa.

TYREZJASZ

Poznasz tę prawdę ze znaków mej sztuki.

Siadłem na starej wróżbity siedzibie,

Gdzie wszelkie ptactwo kieruje swe loty.

Aż naraz słyszę, jak niezwykłe głosy

Wydają ptaki, szalone i dzikie;

I wnet poznałem, że szarpią się szpony,

Bo łopot skrzydeł to stwierdzał dobitnie.

Przejęty trwogą, próbuję ofiary

Na płomienistym ołtarzu, lecz ogień

Nie chce wystrzelić ku górze, a sączy

Ciecz z mięs ofiarnych, wsiąkając w popioły,

Kipi i syczy, żółć bryzga w powietrze

I spoza tłuszczu, co spłynął stopiony,

Uda wyjrzały na ołtarzu nagie.

Od tego chłopca wnet się dowiedziałem,

Że takie marne szły z ofiary znaki,

Bo on przewodzi mnie, a ja znów innym.

Tak więc chorzeje miasto z twojej winy.

Bo wsze ołtarze i ofiarne stoły

Psy pokalały i ptactwo, co ciałem

Edypowego się żywiło syna.

Więc nie przyjmują już ofiarnych modłów

Bogowie od nas, ni ofiarnych dymów.

A ptak, co żłopał krew trupa zastygłą,

Już nie wydaje glosów dobrej wróżby.

Rozważ to, synu; bo wszystkich jest ludzi

Błądzić udziałem i z prostej zejść drogi;

Lecz mąż, co zbłądził, nie jest pozbawiony

Czci i rozwagi, jeżeli wśród nieszczęść

Szuka lekarstwa i nie trwa w uporze.

Upór jest zawsze nierozumu znakiem;

Ustąp ty śmierci i nie drażń zmarłego:

Cóż bo za chwała nad trupem siç znęcać?

Życzliwość moja tą radą ci służy;

Dobrze jej słuchać, gdy korzyści wróży.

KREON

Starcze, wy wszyscy jak łucznik do celu

Mierzycie we mnie; teraz i wróżbiarstwo

Sidła zastawia, a krewni mą myślą

Kupczą, frymarczą z dawna jak towarem

Nuże, gromadźcie wy sardyjskie skarby,

Wskażcie mi górę indyjskiego złota,

Na pogrzeb tego jednak nie zezwolę.

I choćby orły Zeusowe porwały

Trupa i przed tron Zeusowy zaniosły,

Ja się takiego nie ulęknę sromu,

Grześć nie pozwolę; wiem bo ja zbyt dobrze:

Bogów zbezcześcić nie zdoła śmiertelny.

Potknąć się mogą i ludzie przemądrzy,

Starcze, haniebnie, kiedy szpetne myśli

Ubiorą w słowa barwiste... dla zysku.

TYREZJASZ

Biada!

Czyż wie to człowiek, czy rozważa sobie...

KREON

Cóż, z jakim znowu na plac ogólnikiem?

TYREZJASZ

Ile rozsądek góruje nad skarby?

KREON

O ile klęską największą nierozum.

TYREZJASZ

Ciężko ty na tę zapadłeś chorobę.

KREON

Nie chciałbym ciężkim obrazić cię słowem.

Antygona - część 7